آخرین مطالب
خانه / مقالات / تالاسمی / مروری بر روشهای تصویربرداری تشخیصی درمانی در تالاسمی

مروری بر روشهای تصویربرداری تشخیصی درمانی در تالاسمی

مروری بر روشهای تصویربرداری تشخیصی درمانی در تالاسمی

 

افشان شیرکوند، کارشناس ارشد فیزیک پزشکی، مرکز تصویربرداری پردیس نور

مقدمه:

تالاسمی معمول ترین ناهنجاری های خونی وراثتی در جهان بحساب می آید. در برخی از مناطق جهان از جمله کشورمان ایزان، به عنوان یکی از مهمترین مشکلات بهداشتی شناخته می شود. بیشتر بیماران مبتلا به بتا تالاسمی ماژور برای ادامه حیات نیازمند به تزریق خون منظم می باشند . با تشخیص به موقع بیماری و در دسترس بودن پروتکلهای صحیح درمان تالاسمی و کنترل بیماران توسط متخصصان خون کیفیت بیماران تالاسمی ارتقا یافته طوریکه این بیماران هم  اکنون مانند افراد سالم زندگی می نمایند.  اما همواره پیشگیری از تالاسمی بر اساس تشخیص پیش از ازدواج یا تولد ایده آل ترین حالت ممکن است.

تصویربرداری تشخیصی

زمانی که پدر و مادر ناقل ژن تالاسمی هستند يک زوج در خطر نامیده می شوند. در این حالت به ازاء هر بارداری احتمال 25% تولد جنین مبتلا به تالاسمی ماژور وجود دارد. به منظور انجام مشاوره ژنتیك و تشخیص قبل از تولد نیاز به تهیه نمونه بافت می باشد. این نمونه از جفت تهیه می شود. با بررسی آن امكان تشخیص اختلالات ژنتیكی میسر می گردد.

سه نوع آزمايش وجود دارد که تعيين می کنند آيا جنين مبتلا به تالاسمی است يا خير.

1-       آمنيوسنتز (نمونه برداری از سلولهای جنینی مایع آمنیون) : که در هفته پانزدهم بارداری توصیه میشود.

2-     کوردوسنتز(نمونه برداری از خون جنينی) : که در هفته هیجدهم بارداری توصیه میشود.

3-     سی وی اس (نمونه برداری از شبکه عروق کريونی) : که انجام آن در هفته دهم تا یازدهم بارداری توصیه میشود. 

در این حالات تحت هدایت سونوگرافی رادیولوژیست یا متخصص زنان آموزش دیده از جنین با استفاده از سوزن بیوپسی نمونه لازم را تهیه نموده و برای آزمایش ژنتیک فرستاده می شود.

 

مهمترین روشهای تصویربرداری جهت پیگیری درمان در تالاسمی:

سونوگرافی

داپلر رنگی

اکوکاردیوگرافی

سنجش تراکم استخوان

ام آر آی تی تو استار

 

سونوگرافی:

روش تصویربرداری است که از امواج فرا صوت برای تولید تصویر استفاده می شود.

اگر چه سونوگرافی روش تصویربرداری معمول برای بررسی سلامت جنین در مادران باردار می باشد، روشی راحت و بی ضرر برای بررسی اولیه برخی از بیماریها نیز به حساب می آید.

پروب دستگاه شامل منابع تولید امواج فراصوت است. بر اساس برهمکنش این امواج تولید شده با بافتهای بدن امواج بازگشتی توسط آشکارسازهای دستگاه سونوگرافی به صورت تصویر بازسازی و در اختیار پزشک قرار می گیرد.

سونوگرافی در افراد تالاسمی عمدتا بر اساس نظر پزشک متخصص برای بررسی اعضای شکمی مانند کبد، طحال، صفرا و سنگ صفرا، کلیه ها … انجام می شود. بنابراین هدف از تجویز سونوگرافی در بیماران تالاسمی عبارت است از  بررسی اندازه ارگانهایی چون کبد و طحال و آگاهی از عملکرد صحیح کلیه ها و صفرا و وضعیت سنگ داشتن یا نداشتن آنها

 

داپلر رنگی:

یک تکنیک جدید از سونوگرافی است که تصاویر به صورت رنگی بازسازی و ایجاد می شود. بر اساس تغییرات جریان خون در عروق مختلف اعضای بدن،  امواج  داپلری آشکارشده دارای جابجایی خواهند بود. این جابجایی ها در روی تصویر بصورت کدهای رنگی مختلف برای پزشک نشان داده می شود.

در بیماریهای مختلف عمدتا برای ارزیابی وضعیت جریان خون و عملکرد اعضا وعروق استفاده می شود. هدف از انجام داپلر رنگی برای بیماران تالاسمی عبارت است از ارزیابی گرفتگی عروق و وجود یا عدم وجود لخته خون در عروق مختلف مخصوصا عروق شکمی مخصوصا در بیماران طحال برداری شده اند.

 

اکوکاردیوگرافی:

سونوگرافی قلب را اکوکاردیوگرافی گویند. تصویربرداری دو یا سه بعدی از قسمت های مختلف قلب است که اطلاعلات منحصر بفردی از وضعیت جریان خون قلب، عملکرد دریچه های قلب و برون ده قلب و پمپاژ آن در اختیار پزشک متخصص قرار می دهد.

هدف از انجام اکوکاردیوگرافی در تالاسمی بررسی وضعیت سلامت یا نارسایی قلبی بیمار تالاسمی می باشد. بر اساس نظر متخصصان  اگر بیمار کمتر از 12 سال دارد ، انجام اکوهر 2 سال یکبار لازم است. اما برای بیمار بزرگتر از 12 سال، سالی یکبار اکو باید انجام شود

 

سنجش تراکم استخوان (DEXA scan)

این تکنیک برپایه قوانین جذب سنجی اشعه ایکس قرار دارد. مقدار تضعیف اشعه ایکس پس از عبور از استخوان و بافت نرم بدن، محاسبه می شود.

استفاده وسیعی در ارزیابی دانسیته یا تراکم استخوان دارد . هدف از انجام سنجش تراکم استخوان برای بیماران تالاسمی سنجش تراکم استخوان در ناحیه کمری و ران و لگن به منظور ارزیابی وضعیت پوکی استخوان بیمارتالاسمی می باشد.   از 8 سالگی هر 12 ماه یکبارانجام این تصویر برداری توصیه می شود.

 

ام آر آی تی تو استار

آهن رسوب مهمترین معضل تزریق خون در بیماران تالاسمی است که اعضای مهمی مانند قلب ، کبد، و دیگر غدد درون ریز بدن مانند پانکراس و پاراتیروئید را تحت تاثیر قرار می دهد.

روشهای موجود اندازه گیری بار آهن عبارتند از:

1- آزمایش فریتین

2- بیوپسی کبد

3- ام آرآی تی تو استار

 

از آنجا که اندازگیری فریتین معیار ایده الی از وضعیت آهن رسوب در اندامهای بدن را در اختیار متخصص قرار نمی دهد و بیوپسی کبد نیز روشی تهاجمی است که عده کمی از بیماران رضایت به انجام آن می دهند، گسترش روش نوظهور و ایمن ام آر آی تی تو استار به سرعت در جهان مورد توجه قرار گرفت و پس از ارزیابی و صخت از اطمینان نتایج حاصل از آن در جهان پسترش یافت.

تصویربرداری ام آر آی بر اساس خاصیت مغناطیسی آهن بافتی استفاده می نماید. رسوب آهن اندامها سبب تغییراتی در میدان مغناطیسی و زمان تضعیف شدن سیگنال ام آر آی می شود. لذا  با استفاده از اندازه گیری این زمان که به زمان تی تو استار معروف  است، می توان تشخیص داد که آیا در بافت رسوب آهن وجود دارد یا خیر.این روش تصویربرداری کاملا ایمن بوده و فاقد درد و یا عارضه جانبی می باشد.

تصویربرداری ام آر آی تی تو استار قابلیت ارزیابی آهن رسوب اعضای مختلف مانند قلب، کبد،  کلیه، پانکراس وهیپوفیزو … را دارد.

هدف از انجام ام آر آی تی تو استار در بیماران تالاسمی  عبارت است از ارزیابی زود هنگام وضعیت رسوب آهن قلب، کبد، … بیمار تالاسمی و کمک به جلوگیری ، تشخیص و درمان به موقع انواع نارسایی

ارزیابی  وضعیت رژیم آهن زدای بیمار تالاسمی . بر اساس نظر متخصصین رادیولوژی جهانی و گسترش دهنده این روش، توصیه شده است برای بیماران با رسوب آهن شدید، هر 6 ماه یکبار ، برای رسوب آهن متوسط سالی یکبار و در موارد نرمال می تواند تا هر 2 سال یکبار نیز انجام شود.

 

انواع دیگر روشهای تصویربرداری:

رادیوگرافی ساده با اشعه ایکس، سی تی اسکن، اسکن هسته ای استخوان، ام آر آی

که بر اساس نظر متخصص و شرایط بیمار برای بررسی مشکلات جانبی بیمار تجویز می شود.

 

درباره‌ی Grey Admin

جوابی بنویسید